Giàn hoa thiên lý

 

Giàn hoa thiên lý lấy giống từ vườn nhà người bạn mấy năm trước, đến mùa hè này đã ra hoa đầu mùa độ mươi chùm nho nhỏ. Tôi hái hoa lý cùng vài nhánh bồ ngót tuốt ra vò nát nấu bát canh mời mẹ. Mẹ tôi thích ăn loại canh này (cũng như canh rau đay đỏ nấu riêu cua); Mẹ nhớ quê xưa Nam Định, hầu như nhà nào cũng có một giàn thiên lý trước ngõ, vừa đẹp mắt, vừa cho bóng mát vừa tỏa hương thơm. 

 

Hoa thiên lý thì tôi đã biết đến khoảng năm 10 tuổi khi đọc Hoa Thiên Lý, truyện ngắn và cũng là tác phẩm đầu tay của nhà văn Duyên Anh, một câu truyện ngắn rất xúc động về người mẹ của ông, bàng bạc những hình bóng quá khứ và kỷ niệm thời thơ ấu. “Mẹ tôi yêu hoa thiên lý như yêu chồng con”. Tôi còn nhớ câu văn mở đầu truyện, ông D.A. đã viết như vậy. 

 

 

Nhưng ngày đó tôi nhớ miền Nam đâu có hoa thiên lý như ngoài Bắc của mẹ tôi nên hoa thiên lý vẫn nằm trong trí tưởng tượng của cậu bé năm xưa cho đến hết tuổi thiếu niên, những melody êm ái của khúc dân ca nước Anh qua lời Việt tài tình của nhạc sĩ P.D. 

 

“Ôi! Giàn Thiên Lý Đã Xa“ (Chèvrefeuille Que Tu Es Loin) đã gợi lại tên một loài hoa dân dã nghìn trùng trở lại ...

“Tội nghiệp thằng bé cứ nhớ thương mãi quê nhà

Giàn thiên lý đã xa, đã rời xa ...”

Pauvre garçon qui pense au pays

Chèvrefeuille que tu es loin

Pauvre garçon que l’amour oublie

Un peu plus à chaque matin

 

Khi rời xa đất nước thân yêu, trên bước thiên lý, vạn lý tha hương rất nhiều năm, loài hoa ấy đã nở những bông đầu mùa trên miền đất lạ.

Tháng trước đây, người bạn đã gầy hoa thiên lý cho tôi, mang túi hoa đầu mùa nhà bạn qua biếu mẹ tôi lấy thảo vì bạn rất quý bà cụ. Cảm ơn bạn

Nguyen Cao Binh và những chùm hoa tình nghĩa vô song ấy.

Loài hoa ấu thời nghìn dặm năm xưa đã trở lại, rung động như buổi ban đầu, nay hoa đã nở sau vườn nhà tôi.

“ Nhà tôi ở cuối thôn Đoài

Có giàn thiên lý, có người tôi thương”

8/2020

 

 

THÁNG BẢY MƯA NGÂU

 

THÁNG BẢY MƯA NGÂU

Mấy tháng hè, trời không mưa. Nóng tăng dần lên 3 con số. Hầm hập, hanh hao cháy cỏ cháy cây, cháy cả lòng người. Vẫn không một giọt mưa. Đã qua 4 ngày đầu tuần tháng 8. Xế chiều trời vẫn còn nắng, vẫn còn sáng, vẫn còn nóng… nhưng mây từ đông nam kéo tới tiết trời dịu hẳn đi. Và mưa. Ôi! Đã có những giọt nước từ trời rơi trên vuông cỏ cháy sau vườn chiều nay.

“Giọt mưa mưa ngâu mưa ngâu

Búp non trên cành cành lá biếc

Giọt mưa mưa ngâu mưa ngâu

Tròn xoe chiếc ô trên đầu …

Từng giọt mưa ngâu rớt bên thềm…”

Những giọt reo vui rơi rơi trong chiều như ca khúc Mưa Ngâu của Thanh Tùng bật lên trong đầu tôi! Ừ! Mưa thật và mưa ngâu thật rồi. Những giọt mưa đầu tiên rơi xuống vườn tôi chiều nay đúng ngày thất tịch, ngày 7 tháng 7 âm lịch mỗi năm là ngày Ngưu lang-Chức nữ gặp nhau sau một năm dài xa cách như trong truyền thuyết 

Tục truyền tháng bảy mưa ngâu,

Con trời lấy chú chăn trâu cũng phiền.

Nhà thơ Trần Tế Xương lấy hai câu ca dao tháng bảy mưa ngâu để viết thành bài thơ

Vợ Chồng Ngâu

“Tục truyền tháng bảy mưa Ngâu,

Con trời lấy chú chăn trâu cũng phiền.

Một là duyên, hai thời là nợ,

Sợi xích thằng ai gỡ cho ra?

Vụng về cũng thể cung nga,

Trăm khôn nghìn khéo chẳng qua mục đồng.

Hay là sợ muộn chồng chăng tá?

Hơi đâu mà kén cá chọn canh!

Lấy ai, ai lấy cũng đành,

Rể trời đâu cả đến anh áo buồm.”

Vợ chồng Ngâu là Ngưu Lang, Chức Nữ trong câu chuyện cổ tích Trung Hoa liên quan đến bầy quạ bắc cầu Ô Thước cho đôi tình nhân bất hạnh gặp trong đêm thất tịch tháng Bảy mưa ngâu. Câu chuyện cổ theo dòng văn hoá lan qua nước ta từ thời xa xưa nên Việt Nam ta cũng có cổ tích Chàng Ngưu Ả Chức 

Chàng Ngưu hay Ngưu Lang là vị thần chăn trâu của Ngọc Hoàng, vì say mê Chức Nữ, một tiên nữ phụ trách việc dệt vải trên Thiên Đình, nên bỏ bê việc chăn trâu, để trâu đi nghênh ngang vào điện Ngọc Hư. Chức Nữ cũng vì mê tiếng tiêu của Ngưu Lang nên trễ nải việc dệt vải. Ngọc Hoàng giận dữ, bắt cả hai phải ở cách xa nhau, người đầu sông Ngân, kẻ cuối sông.

Quân tại Tương giang đầu

Thiếp tại Tương giang vĩ

Tương tư bất tương kiến

Đồng ẩm Tương giang thủy 

Chàng ở đầu sông Tương

Thiếp ở cuối sông Tương

Nhớ nhau mà không gặp

Cùng uống nước sông Tương

Đôi tình nhân xa cách nhau bên hai đầu sông Tương trong thơ Lương Ý Nương có khác gì Chàng Ngưu Ả Chức và dòng Ngân Hà ngăn đôi bờ thương nhớ

Chuyện kể về sau Ngọc Hoàng thương tình nên gia ơn cho hai người mỗi năm được gặp nhau một lần vào đêm Thất tịch - ngày 7 tháng 7 âm lịch trên nhịp cầu Ô Thước do bầy quạ liên thành bắc nhịp trên sông Ngân. Và chỉ một đêm. Khi tiễn biệt nhau, Ngưu Lang và Chức Nữ khóc sướt mướt.

Nước mắt của họ rơi xuống trần hóa thành cơn mưa và được người dưới trần gian đặt tên là mưa ngâu.

Giọt mưa mưa ngâu mưa ngâu  …(Nhớ ơi ! Ngưu Lang và Chức Nữ)

Giọt mưa ngâu hay là nước mắt ai nhớ nhau

Chuyện tình yêu như là những cơn mưa trong đời đầy nắng gió

Để trên mi ai bây giờ ướt đẫm mưa ngâu

“Nhớ ai như vợ chồng Ngâu

Một năm mới gặp mặt nhau một lần"

Cơn mưa ngâu thoáng qua trong chiều thất tịch chưa đủ thấm lớp đất hạn nhưng lòng tôi như cây cỏ chợt vui.

Lại lần thẩn nghĩ nếu tháng Bảy không mưa vào đêm Thất tịch thì sao nhỉ ?! 

Nắng mưa là việc của trời. Trời mà không làm mưa đúng hôm nay là trời còn giận vợ chồng Ngâu. Dù suốt năm nóng lòng chờ đợi ngày này để gặp lại nhau cho thỏa thương nhớ, chúng nó vẫn phải chịu cách xa. Chỉ biết nhìn nhau mà lòng đau. Nếu trời không mưa đêm nay thì đôi lứa yêu nhau ấy vẫn phải chịu cảnh đôi đứa đôi nơi. Không mưa, không có Ô Thước bắc cầu thời

Vợ chồng Ngâu vẫn không thể gặp được nhau nên không có nước mắt đoàn tụ, nước mắt chia ly thành mưa rơi xuống trần gian trong đêm thất tịch . Đêm thất tịch không mưa thành đêm thất tình !? Thế là buồn.

Nhưng trời đã mưa chiều nay

Trời cho tháng bảy mưa ngâu

Để cho ả Chức chàng Ngưu xum vầy

Vui thay !

Không biết đôi tình nhân bất hạnh trong cổ tích ấy có vui có buồn trong cơn mưa chiều nay không nhưng có lẽ đám cây cỏ trong vườn tôi cũng tươi mát thêm một tí chờ qua cơn nắng hạn.

mnc

Thất Tịch

4/8/2022

 

Giàn thiên lý

 

Nhìn giàn thiên lý nhớ mẹ già

Mẹ đã nghìn xa… xa rất xa

Hái bông thiên lý rưng rưng nhớ

Trưa hè bóng nắng dưới giàn hoa

Mẹ cười tỏa sáng lung linh nắng

Tay ngắt chùm hoa lý la đà

Con biết mẹ yêu hoa thiên lý

Như vẫn nhớ thương đến quê nhà

Cảnh cũ nhưng nay người đâu vắng

Quặn thắt lòng đau mắt nhạt nhoà

“Mẹ tôi yêu hoa thiên lý như yêu chồng con. Chả biết mầu xanh dìu dịu của lá và hương thơm nhẹ nhàng của hoa thiết tha là bao mà mẹ tôi âu yếm nó thế.”

Tôi nhớ như in đoạn văn mở đầu truyện ngắn Hoa Thiên Lý của Duyên Anh, mà tôi đã đọc thời niên thiếu

Tôi yêu câu chuyện Hoa Thiên Lý như yêu Con Sáo Của Em Tôi (một truyện ngắn khác, cũng của D.A.) dù ngày ấy tôi chưa nhìn thấy Hoa Thiên Lý bao giờ.

 

Tôi hỏi mẹ tôi về loài hoa trong truyện Duyên Anh và càng yêu thêm vì mẹ cũng yêu hoa thiên lý như yêu chốn quê hương mà mẹ đã rời xa khi cũng bằng tuổi tôi ngày ấy. Mẹ còn đọc cho tôi nghe câu ca dao “Thương chồng nấu cháo le le. Nấu canh bông lý nấu chè hột sen.”. Thằng bé 10 tuổi là tôi đã từng ăn chè hạt sen mẹ nấu nhưng chưa bao giờ thấy bông lý ở miền Nam và cũng chưa biết con le le ra sao.

Nhiều năm về sau khi trưởng thành, rời xa vòng tay mẹ, trên những nẻo đường thiên lý xa xôi tôi càng không quên loài hoa có tên thiên lý này đây.

Tóc em dài em cài hoa thiên lý, miệng em cười anh để ý anh thương.

Con kiến vàng bò trên hòn đá vàng, anh thấy nàng anh để ý anh thương … qua một thời tuổi trẻ thơ mộng chiến tranh tù đày đói khát … và lênh đênh trên đường thiên lý rồi cũng nên duyên. Nhớ về một chốn quê nhà nhìn về đường cố lý xa xôi ….

Rồi tôi cũng có diễm phúc được ở bên mẹ cho đến phút cuối cùng. Giàn thiên lý tôi đã cố vun trồng nhiều năm gần đây xanh tốt tỏa hương mỗi mùa hè để mẹ chăm xới thăm hoa. Và thưởng thức bát canh quê nhà nơi chốn tha phương.

Qua một mùa lạnh đông đá năm trước, giàn thiên lý tiêu điều sát đất, tưởng đâu giàn thiên lý đã xa… nhưng vẫn còn may, từ gốc cũ đã vươn lên ngọn mầm thiên lý tươi xanh… nhưng mẹ tôi thì đã mãi xa … xa giàn thiên lý .

Mẹ ơi! Mẹ đã mãi xa như

Giàn thiên lý đã xa, đã rời xa…

Pauvre garçon qui pense au pays

Chèvrefeuille que tu es loin

Tội nghiệp thằng bé cứ nhớ thương mãi quê nhà

Giàn thiên lý đã xa, đã rời xa 

 

Sáng nay bước ra vườn thăm cây cỏ trong cơn nắng “tét da” Texas. Trong nắng, trong gió, những đọt thiên lý vẫn vươn cao xanh mát. Nhìn hoa thiên lý con nhớ mẹ nhiều. Ngắt vài chùm thiên lý trên giàn, con nấu bát canh nhỏ, hương hoa dâng mẹ …

Nhìn hoa con lại nhớ mẹ nhiều

Lung linh hương khói bóng mẹ yêu

Thiên lý khôn tầm thiên lý cách

Thời gian in mãi nét đăm chiêu

30/7

MNC