GIAI THOẠI VĂN CHƯƠNG

 

GIAI THOẠI VĂN CHƯƠNG

Cao Bá Quát và vua Tự Đức

Giai thoại kể rằng: Một hôm, vua Tự Đức ngẫu hứng làm được hai câu thơ luật chữ Hán có xen vào hai chữ thuần Nôm rất độc đáo:

“Viên trung hảo điểu liêu tiêu ngữ,

Dã ngoại đào hoa lác đác khai."

Có nghĩa là

Trong vườn chim đẹp hót líu riu

Ngoài đồng hoa đào nở lác đác

Vua lấy làm đắc ý nên khi thiết triều đem khoe cho đám quần thần biết tài làm thơ độc đáo của quân vương, và còn “phịa” rằng nhờ thần báo mộng nên mới sáng tác được hai câu “thần thi”.

Trong khi đám quần thần hết lời khen ngợi tâng bốc thơ vua, thì có một viên quan nhỏ là Cao Bá Quát tâu rằng đây chỉ là hai câu thực trong bài thơ cũ mà ông đã thuộc từ thuở nhỏ.

Vua Tự Đức kinh ngạc, lập tức bắt Cao Bá Quát đọc lại toàn bộ bài thơ đó và nếu không thì sẽ bị trị tội khi quân

Ung dung, Cao Chu Thần ứng khẩu đọc nguyên bài tám câu trong đó có 2 câu mà vua đã tự đắc khoe :

Vô đề

Bảo mã tây phong huếch hoác lai,

Huênh hoang nhân tự thác đề hồi.

Viên trung hảo điểu liêu tiêu ngữ,

Dã ngoại đào hoa lác đác khai.

Xuân nhật bất văn sương lộp bộp,

Thu thiên chỉ kiến vũ bài nhài.

Khù khờ thi tứ đa nhân thức,`

Khệnh khạng tương lai vấn tú tài “

Bài thơ vừa xướng lên, quần thần thì thán phục, vua thì kinh ngạc tím mặt lặng người.

Trong 6 câu thơ nối điêu với 2 câu mà vua Tự Đức đã khoe kết thành bài thất ngôn bát cú hoàn hảo. Mỗi câu thơ có 2 chữ thuần Nôm xen lẫn 5 chữ Hán Việt, đọc lên ta nhận ra ngay nào “huếch hoác, huênh hoang, liêu tiêu (xiêu), lác đác, lộp bộp, bài nhài, khù khờ, khệnh khạng” toàn là tính từ thuần Việt vừa tượng thanh, tượng hình… đầy tính châm biếm “nôm na mách qué” chen vào những chữ Hán Việt trang trọng và bác học đầy ý tứ.

Thì hỏi làm sao vua không tím mặt thán phục mà không bắt bẻ gì được nhà thơ họ Cao.

Diễn nôm toàn bài là

Không đề

Huếch hoác ngựa về theo gió đưa,

Huênh hoang người cũng tự về chưa.

Trong vườn, oanh vũ khề khà hót

Ngoài nội, hoa đào lấm tấm thưa .

Lộp bộp ngày xuân sương chẳng rụng,

Trời thu chỉ thấy bài nhài mưa.

Khù khờ thi tứ nhiều người biết,

Khệnh khạng đem ra hỏi cũng thừa ?"

Bài thơ trong giai thoại này chẳng phải là thơ thần, thơ thánh gì.  Nó chỉ là 1 giai thoại về thơ ứng đối mà Cao Bá Quát dùng để châm biếm sự tự đắc, háo danh của vua chúa thời ấy. Chua cay là câu cuối “Khệnh khang tương lai vấn tú tài” có ý chê bai thơ vua vớ vẩn như vậy mà cũng khệnh khạng đem ra khoe với ông tú tài.

Vua Tự Đức biết là Cao Bá Quát bịa ra bài thơ để giễu mình, nhưng đành chịu tài "xuất khẩu thành thơ" trác tuyệt của Cao Bá Quát mà không làm gì ông được.

Giai thoại cũng cho thấy tính khí ngông nghênh, “coi trời bằng vung” của “Thánh Quát” đã đưa ông đến cảnh nổi loạn, chống lại triều đình… và kết thúc cuộc đời tài hoa khi mới 46 tuổi để lại án “tru di tam tộc” cho dòng họ.

Thương thay!

mnc

June 10